GİRİŞ
10.07.2018 Tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 449’uncu Maddesi ile Ticaret Bakanlığı çatısı altında Uluslararası Hizmet Ticareti Genel Müdürlüğü kurulmuştur.
Anılan Kararnamenin 449/b maddesi ile Uluslararası Hizmet Ticareti Genel Müdürlüğü’ne “Uluslararası hizmet ticaretine yönelik Devlet destekleri de dâhil ilgili mevzuatı hazırlamak, uygulamak, teşvik belgelerini düzenlemek, ilgili sektör ve ülke politikalarına ilişkin esasların belirlenmesi amacıyla çalışmalar yapmak, diğer kurum ve kuruluşlar eliyle uygulanmasını sağlamak, uygulamayı takip etmek ve değerlendirerek gerekli tedbirleri almak, uygulamada çıkan ihtilaflarda ilgili kurum ve kuruluşlara görüş vermek, teşvik belgesi şart ve niteliklerine aykırı davrananlara gerekli müeyyideleri uygulamak,” görev ve yetkileri verilmiştir.
Uluslararası Hizmet Ticareti Genel Müdürlüğü’nün kendisine yüklenen bu görevleri doğrultusunda hazırlıklar yürütülmüş ve neticede 5448 Sayılı Hizmet İhracatının Tanımlanması, Sınıflandırılması ve Desteklenmesi Hakkında Cumhurbaşkanı Kararı 20 Nisan 2022 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
1. 5448 SAYILI CUMHURBAŞKANI KARARININ
AMAÇ VE KAPSAMI
5448 Sayılı Karar’ın amacı; ülkemizin önemli döviz kaynaklarından olan hizmet ihracatının hukuki çerçevesini oluşturarak ihracatımızda sürdürülebilir artışın sağlanması, ihracata yönelik kurumsal kapasitemizin güçlendirilmesi, yurt dışı pazarlarına erişim, bu pazarlarda tutunma ve pazar payını arttırmak için hizmet ihracatı faaliyetlerini düzenlenmesi ve bu faaliyetleri yürütenlerin giderlerinin desteklenmesidir.
5448 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı; eğitim, fuarcılık, gayrimenkul, kültürel ve yaratıcı endüstriler, lojistik ve taşımacılık, sağlık ve spor turizmi, yönetim danışmanlığı sektörleri ile yeşil hizmetler ve diğer hizmet sektörlerini kapsamaktadır.
Bu makalemizin konusunu yalnızca lojistik ve taşımacılık sektörüne ilişkin destekler oluşturmaktadır. Diğer sektörlere ilişkin desteklere bu makalemizde yer verilmemiştir.
2. 5448 SAYILI KARAR’DA YER ALAN
LOJİSTİK SEKTÖRÜNE İLİŞKİN DESTEK TÜRLERİ
5448 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın 5. Bölümünde lojistik ve taşımacılık hizmetlerine yönelik tanımlar ve destek unsurlarına yer verilmiştir. Burada tescil ve koruma desteği, pazara giriş belgeleri desteği, yurt dışı birim desteği, reklam, tanıtım ve pazarlama desteği, fuarlara bireysel katılım desteği ve ürün yerleştirme desteği yararlanıcılara sağlanmakta; diğer destekler ise yalnızca Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen kamu kurum ve kuruluşları ile sektörel çatı kuruluşlarına, yani işbirliği kuruluşlarına sağlanmaktadır. Makalemiz yararlanıcıların faydalanabileceği desteklere yönelik olarak tasarlandığından yalnızca yararlanıcılar lehine sayılan desteklere ilişkin açıklamalara yer verilecektir.
5448 Sayılı Hizmet İhracatının Tanımlanması, Sınıflandırılması Ve Desteklenmesi Hakkında Kararın Lojistik Ve Taşımacılık Hizmetlerine Yönelik Uygulama Usul Ve Esaslarına İlişkin Genelge ile desteklerin tür, kapsam ve üst sınırları belirlenmiştir.
Karar ve Genelge ile yararlanıcılara sunulan desteklere ilişkin açıklamalarımız:
2.a – TESCİL ve KORUMA DESTEĞİ
(Karar’ın 76 ve Genelge’nin 5. Maddesi’nde düzenlenmiştir.)
Yararlanıcıların yurt içinde tescil edilmiş markalarının yurt dışında tesciline ve korunmasına ilişkin tüm giderler “tescil ve koruma desteği” adı altında toplanmıştır. Yurt içinde kayıtlı markanın yurt dışında da tescili için; marka/patent bürosu hizmetlerine, markanın ilgili ülkede başka bir şirket/kuruluş adına tescil ettirilip ettirilmediğine ilişkin olarak yapılacak araştırma, inceleme ve tescil veya yenileme giderleri ile ödenecek harçlar dahil olmak üzere bütün zorunlu giderler bu destek içinde değerlendirilmiştir.
2023 yılı için yıllık en fazla 1.202.000,00 TL ile sınırlanan tescil ve koruma desteği ile brüt giderlerin %50’si yaralanıcıya ödenmektedir. Bununla birlikte yıllık 1.202.000 TL’lik desteğin en fazla 100.000,00 TL’lik kısmı hukuki danışmanlık giderlerine ayrılabilecektir. Bu destek bakımından ön onay koşulu olmayıp, başvurular; tescil ve koruma işleminin tamamlanmasını müteakip yararlanıcılar tarafından Hizmet İhracatçıları Birliği Genel Sekreterliği’ne yapılacaktır.
2.b – PAZARA GİRİŞ BELGELERİ DESTEĞİ
(Karar’ın 77 ve Genelge’nin 5. Maddesi’nde düzenlenmiştir.)
Yararlanıcıların yurt dışındaki bir pazara giriş için ihtiyaç duyacakları belge, sertifika ve akreditasyonlara ilişkin harcamalar “pazara giriş desteği” adı altında toplanmıştır. Özellikle; müracaat ve doküman inceleme giderleri, belgelendirme tetkik giderleri, belge kullanım ücretleri, zorunlu kayıt ücretleri, gözetim giderleri, yenileme giderleri, test ve analiz giderleri bu kapsamda değerlendirilmiştir.
2023 yılı için yıllık en fazla 3.607.000,00 TL ile sınırlanan pazara giriş belgeleri desteği ile brüt giderlerin %50’si yaralanıcıya ödenmektedir. Bu destek bakımından ön onay koşulu olmayıp, başvurular; ilgili belgenin alınmasını müteakip yararlanıcılar tarafından Hizmet İhracatçıları Birliği Genel Sekreterliği’ne yapılacaktır.
2.c – BİRİM DESTEĞİ
(Karar’ın 78 ve Genelge’nin 6. Maddesi’nde düzenlenmiştir.)
Yararlanıcıların yurt dışındaki en fazla 5 birimlerinin (ofis, merkez veya lojistik depo ile antrepolarının) vergi, resim ve harçlar dâhil olmak üzere brüt kira ve komisyon giderleri ile birimlerin açılması ve/veya işletilmesine ilişkin belgelendirme giderleri “birim desteği” adı altında toplanmıştır. Kiralama hizmetinin paylaşımlı ofis hizmeti sunan bir şirketten alınması durumunda, ofis kullanımına yönelik harcamalar brüt kira gideri içine alınmıştır. Dolayısıyla paylaşımlı ofiste toplantı odası kiralanması, elektrik, internet, su gibi kullanım giderleri de brüt kira giderinin içinde düşünülebilir. Kararın yayımı tarihinden önce kiralanan birimler için de bu destekten faydalanılabilir. Bununla birlikte kiralanan taşınmaz hiçbir suretle alt kiraya verilemez.
Kira ödemelerinin 6 ay ya da daha uzun bir dönem için tek seferde yapılması halinde, ödemeler 6’şar aylık dönemler halinde Birim Yerinde İnceleme ve Değerlendirme Formu’nun ibrazı üzerine gerçekleştirilir.
Destekten yararlanılacak birim için yapılacak kira ödemelerine ilişkin dekontların açıklama kısımlarında ödemenin hangi ay ya da aylara ilişkin olarak yapıldığının açıkça yazılması, eğer bu mümkün olmamışsa kiraya verenden ödemenin hangi aylara ilişkin olduğunu gösterecek şekilde yazı ya da fatura alınması gerekmektedir.
Destekten, en fazla 5 yıl boyunca, %50 oranında ve birim başına 2023 yılı için yıllık en fazla 1.442.000,00 TL tutarında faydalanılabilmektedir. Bununla birlikte kira bedellerinin rayiçlere uygunluğu Ticaret Müşavirliği ya da Ataşeliği’nce araştırıldığının unutulmaması gerekmektedir.
Birim desteğine ilişkin başvurular; kira, komisyon ve belgelendirme harcamalarının yapılmasının ardından Birim Desteği Başvuru Belgeleri ile birlikte Hizmet İhracatçıları Birliği’ne yapılır. Ödemeler yapılmadan önce Ticaret Müşavirliği / Ataşeliği yerinde inceleme yapar, bu her kira yılı boyunca tekrarlanır. Müşavirlik ya da Ataşeliği her yıl davet ve bilgilendirme yükümlülüğü yararlanıcıya aittir.
2.d – REKLAM, TANITIM ve PAZARLAMA DESTEĞİ
( Karar’ın 79 ve Genelge’nin 7. Maddesinde düzenlenmiştir.)
Yararlanıcılar tarafından döviz kazandırıcı faaliyetlerine ilişkin ve yurt dışına yönelik olarak gerçekleştirilen reklam, tanıtım ve pazarlama faaliyetlerine ilişkin tüm giderler bu desteğin kapsamına girmektedir. Reklam, tanıtım ve pazarlama faaliyetlerinin kapsamı son derece geniş tutulmuştur. Zira TV/ radyo reklamları, sosyal medya reklamları, arama motoru reklamları, afiş, broşür gibi basılı reklamlar, sosyal medya etkileyicileriyle yapılacak çalışmalar, iç – dış mekan fiziki reklamları, basın toplantıları, sponsorluklar, sinema reklamları gibi akla gelebilecek neredeyse her reklam türü kapsama dahil edilmiştir.
Özellikle doğru hedef kitleye ulaşılması, uygun bir organizasyon mekanının seçilmesi ve tanıtım amaçlı mesajın etkin iletişim yöntemleri kullanılarak verilmesi bu madde kapsamındaki desteklerden yararlanma bakımından ön koşuldur. Zira desteklerin kötüye kullanımının önüne geçebilmek için Bakanlık her türlü tedbiri almaya yetkilidir. Yine bu kapsamda kötüye kullanımların önüne geçebilmek için, destekten yararlanma; reklam faaliyetlerinin belgelenmesi, mümkünse görsellerle desteklenmesi koşuluna bağlanmıştır.
2023 yılı için yıllık en fazla 3.607.000,00 TL ile sınırlanan reklam, tanıtım ve pazarlama desteği ile giderlerin %50’si yaralanıcıya ödenmektedir. Bu destek bakımından yararlanıcılar için ön onay koşulu olmayıp, başvurular; harcamaların ve faaliyetlerin tamamlanmasını müteakip yararlanıcılar tarafından Hizmet İhracatçıları Birliği Genel Sekreterliği’ne yapılacaktır.
2.e – FUAR VE ETKİNLİKLERE BİREYSEL KATILIM DESTEĞİ
( Karar’ın 80 ve Genelge’nin 8. Maddesinde düzenlenmiştir.)
Yararlanıcıların Bakanlıkça onaylanan organizasyonlar listesinde bulunup da sanal ortamda ya da yurt dışında düzenlenen fuar, kongre, konferans, seminer, festival ve benzeri etkinliklere katılım giderlerine yapılacak destekler “bireysel katılım desteği” adı altında düzenlenmiştir. Aktarmalar da dahil en fazla iki yolcunun ekonomi sınıfı seyahat giderleri, stant için yer kira bedeli, sigorta, nakliye, kayıt ücretleri, stant tasarımı, konstrüksiyonu, kurulumu, raf, ışıklandırma, internet, ses ve görüntü sistemleri, elektrik, temizlik, halı, masa, sandalye gideri gibi neredeyse tüm giderler bu desteğin kapsamına dahildir. Ne var ki, güvenlik, hostes veya tercümanlık gibi hizmetler stant ile doğrudan ilgili olmadığından kapsama dahil değildir.
2023 yılı için etkinlik başına en fazla 601.000,00 TL ile sınırlanan bireysel katılım desteği ile giderlerin %50’si yararlanıcıya ödenmektedir. Bu destek bakımından ön onay koşulu olmayıp, başvurular; etkinliğin gerçekleştirilmesini müteakip yararlanıcılar tarafından Hizmet İhracatçıları Birliği Genel Sekreterliği’ne yapılacaktır.
2.f – ÜRÜN YERLEŞTİRME DESTEĞİ
(Karar’ın 82 ve Genelge’nin10. Maddesinde düzenlenmiştir.)
Yurt dışında gösterimi yapılan sinema filmi, belgesel, dizi, animasyon filmi ve program formatı ile dijital oyunlardaki ürün yerleştirme giderleri ürün yerleştirme desteği kapsamına alınmıştır.
Diğer desteklerden farklı olarak harcama yapılmadan önce Hizmet İhracatçıları Birliği Genel Sekreterliği’ne başvuru yapılması ve ön onay alınması şarttır. Ürün yerleştirmenin doğru hedef kitleye yönelmesi, etkin ve uygun yöntemlerin tercih edilmesi desteğin ön koşuludur.
2023 yılı için yıllık en fazla 1.202.000,00 TL ile sınırlanan ürün yerleştirme desteğinden en fazla 5 yıl faydalanılabilmekte ve giderlerin %50’si yaralanıcıya ödenmektedir. Bu destek bakımından ön onay koşulu olup, destek başvuruları; ürün yerleştirmeye ilişkin yayının yapılmasını ya da oyunun yayınlanmasını müteakip yararlanıcılar tarafından Hizmet İhracatçıları Birliği Genel Sekreterliği’ne yapılacaktır.
3. DESTEKLERDEN YARARLANMA ŞARTLARI
14 Nisan 2023 öncesinde bu desteklerden faydalanmak için Hizmet İhracatçıları Birliği’ne üye olmak, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’ndan uluslararası yük taşımacılığı hizmetlerine ilişkin faaliyet belgesi almak ve son iki mali yılın bilanço toplamının 50.000.000,00 TL olması şartlarının sağlanması gerekmekteydi.
Ancak Pandemi süreci sonrasında bir de Ukrayna – Rusya Savaşı’yla kilit durumunu ispatlayan lojistik sektöründe desteklerin arttırılmasına karar verilmiş ve genelgede değişikliğe gidilerek ciro şartı kaldırılmış, onun yerine Türkiye’de fiziksel ofise sahip olunması şartı getirilmekle yetinilmiştir.
Yine değişiklik öncesi birim destekleri yalnızca yurt dışındaki ofislerle sınırlıyken artık lojistik depoları ve antrepolar da kapsama alınmış; öncesinde yalnızca taşıma işi yapan firmalar yararlanabilirken artık doğrudan taşıma işi yapmayan taşıma acenteleri de faydalanabilir hale getirilmiş, kısacası desteklerin tabana indirilmesi amaçlanmıştır.
Netice itibariyle şu an için; Hizmet İhracatçıları Birliği’ne üye olma; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’ndan uluslararası yük taşımacılığı, lojistik işletmeciliği ve ya taşıma işleri organizatörlüğü yapıldığına dair faaliyet belgesine sahip olma ve Türkiye’de fiziksel ofis sahibi olma şartlarının birlikte sağlanması yeterli görülmektedir.
4. HEDEF ve ÖNCELİKLİ ÜLKELER LİSTESİ
Ürün yerleştirme desteği hariç olmak üzere yukarıda sayılan diğer desteklere ilişkin faaliyetlerin ABD, Polonya, Brezilya, Çin, Güney Afrika Cumhuriyeti, Hindistan, İngiltere ve Rusya Federasyonu’nda gerçekleştirilmesi halinde %50 destek oranına ek %10 daha destek eklenmekte ve böylece faydalanılan destek oranı %60’a çıkarılmaktadır.
5. SONUÇ
Ülkemize döviz kazandırıcı önemli sektörlerden biri olan lojistik ve taşıma sektöründe, faaliyetlerin ve dolayısıyla döviz kazanımının güçlendirilmesi için Devlet Destekleri oluşturulmuştur. Özellikle pandemi ve Ukrayna Savaşı ile lojistik sektörünün önemi bir kez daha anlaşılmış, destekten faydalanabilecek lojistik sektörü paydaşlarında genişlemeye gidilmiştir.
Aşağıdaki detaylı tabloda da görüleceği üzere, basit ve anlaşılabilir bir genelge ile destekler tanımlanmış, adeta desteklerin suistimal edilmemesi şartıyla neredeyse tüm faaliyetler desteklenmeye çalışılmış ve kötü niyet denetimleri dışında desteklerden faydalanmanın önündeki brükratik aksaklıklar giderilmiştir.
Tüm sektör paydaşlarının, 5448 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile getirilen desteklerden iyi niyetle faydalanmalarını ve Ülkemize daha fazla döviz kazandırmalarını temenni ederiz.
Arb. Av. Ahmet Can Öztürk
Öztürk & Kuru Avukatlık Ortaklığı
Temmuz 2023
|
Destek Türü |
Destek Oranı | +10 İlave Destek | Destek Üst Limiti | Süre/Limit | Ön Onay |
|
Tescil ve Koruma |
%50 | Var | 1.202.000 TL/Yıl | Yok |
Yok |
|
Pazara Giriş Belgeleri |
%50 | Var | 3.607.000 TL/Yıl | Yok |
Yok |
|
Birim |
%50 | Var | 1.442.000 TL/Yıl | 5 Yıl |
Yok |
|
Reklam, Tanıtım ve Pazarlama |
%50 | Var | 3.607.000 TL/Yıl | 5 Yıl |
Yok |
| Bireysel Katılım | %50 | Var | 601.000 Etkinlik | Yok |
1 Ay Önce |
| Ürün Yerleştirme | %50 | Yok | 1.202.000 TL/Yıl | 5 Yıl |
Harcamadan Önce |
- https://ticaret.gov.tr/hizmet-ticareti/hizmet-ticaretinin-tarihsel-gelisimi
- https://ticaret.gov.tr/destekler/hizmet-sektoru-destekleri/hizmet-ihracatinin-tanimlanmasi-siniflandirilmasi-ve-desteklenmesi-hakkinda-karar/lojistik-ve-tasimacilik-hizmetleri-sektoru (genelge ekleri)