1.GİRİŞ
E-ticaret platformları, ticaretin önemli aktörleri haline gelmiş ve gerek tüketiciler için gerekse satıcılar için kaçınılmaz olmuştur. Öyle ki bu platformlar pek çok satıcının, ticari faaliyetlerini devam ettirebilmesi için kullanılması zorunlu hale gelmiştir. Özellikle COVID-19 salgınının tüketici alışkanlıklarını kalıcı olarak değiştirmesi ile birlikte e-ticaret sektörü hızlı bir değişim ve gelişim sürecine girmiş, sektörün pazar payı ile sektördeki aktörlerin sayısı katlanarak artmıştır. 2023 yılının yalnızca ilk 6 ayı için e-ticaret hacmi 652,7 milyar TL’yi bulmuştur.
Sektörün hızla büyümesi ve değişmesi çeşitli rekabet endişelerini de beraberinde getirmiş ve e-ticarette uygulanan mevzuatın da değişmesini, yeniliklere uyum sağlamasını gerektirmiştir. Büyük ölçekli aracı hizmet sağlayıcılar, pazardaki konumlarından yararlanarak pazarlık gücü, tüketici tercihlerini belirleme yeteneği ve hizmet sağlayıcılar üzerindeki kontrol mekanizmalarıyla sektöre yeni aracı hizmet sağlayıcıların girmesini zorlaştırabilmektedir. Ayrıca söz konusu aracı hizmet sağlayıcılar ellerindeki bu gücü ve sahip oldukları verileri kullanarak kendi platformları üzerinden kendi markalarını satışa sunarak sektörde rekabeti bozucu etkiler doğurabilmektedir. Bu kapsamda 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’a (“Kanun”) yenilikler getiren 7416 Sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik yayımlanmıştır.
Bu makalemizde getirilen yenilikler kapsamında özellikle Kanun’un 2. ek maddesinin ilk fıkrasının a bendi ile aracı hizmet sağlayıcılara getirilmiş olan yükümlülükten ve Trendyol örneğinden bahsedeceğiz.
2. YÜKÜMLÜLÜK VE KAPSAMI
Kanun kapsamında “elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı” kavramı, elektronik ticaret pazar yerinde elektronik ticaret hizmet sağlayıcıların mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapılmasına ya da sipariş verilmesine imkân sağlayan aracı hizmet sağlayıcıyı ifade etmektedir.
“Elektronik ticaret hizmet sağlayıcı” ise elektronik ticaret pazar yerinde ya da kendine ait elektronik ticaret ortamında mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapan ya da sipariş alan hizmet sağlayıcıyı ifade etmektedir.
Kanun’un 2. ek maddesinin ilk fıkrasının a bendinde aracı hizmet sağlayıcılara e-ticaret pazar yerlerinde kendisinin veya ekonomik bütünlük içinde bulunduğu kişilerin markasını taşıyan ya da marka kullanım hakkına sahip olduğu satışa sunmama ve bu malların satışına aracılık etmeme yükümlülüğü getirilmiştir.
Bu yükümlülükle birlikte aracı hizmet sağlayıcıların, ürünlerini pazarladıkları platformun kendi platformlarının olmasını, pazardaki konumlarını, tüketiciler ve hizmet sağlayıcılar üzerinde oluşturdukları bağımlılığı ve aracı hizmet sağlayıcı faaliyetlerinden edindikleri verileri kullanarak elektronik ticaret hizmet sağlayıcı faaliyetlerine başlamalarının rekabeti bozucu etkileri önlenmek istenmiştir.
Aynı maddede ilgili yükümlülüğe uyum sağlanması için aracı hizmet sağlayıcılara, kanun değişiklik tarihi olan 7 Temmuz 2022 tarihinden itibaren 1 Ocak 2024’e kadar süre verildiği düzenlenmiştir.
3.TRENDYOL ÖRNEĞİ
Trendyol, Rekabet Kurumu tarafından Nisan 2022’de yayımlanmış olan “E-Pazaryeri Platformları Sektör İncelemesi Nihai Raporu’nda” önde gelen çok kategorili pazar yerleri arasında sayılmıştır. Trendyol, Kanun kapsamında bir aracı hizmet sağlayıcı olup aynı zamanda kendi bünyesinde bulunan Trendyolmilla, Trendyol Man, Trendyol Curve, Trendyol Modest gibi markaları aracılığıyla hizmet sağlayıcı faaliyetleri de gerçekleştirmektedir.
Aracı hizmet sağlayıcıların, kendi markalarının ürünlerini satışa sunarken aracı hizmet sağlayıcı oldukları platformlara sahip olmalarının rekabeti bozucu ne tür avantajlar sağlayabileceğine dair örnek olarak daha önce Rekabet Kurulu’nun Trendyol hakkında vermiş olduğu 21-46/669-334 Karar sayılı ve 30.09.2021 tarihli kararı gösterilebilir.
İlgili kararda Trendyol’un kendi markalarının ürünlerine avantaj sağlayacak ve aramalarda kendi ürünlerini öne çıkaracak şekilde algoritmaya müdahalede bulunduğuna, “ertesi gün teslim” imkanını yalnızca kendi markalarının ürünlerine sağladığına, kendi ürünlerinin pazarlama/tasarım stratejisinin oluşturulmasında Trendyol’da satış yapan diğer satıcıların ve tüketicilerin verilerini kullandığına ve yine algoritmaya müdahalede bulunarak diğer satıcılar arasında da ayrımcılık yaparak bazı satıcıların ürünlerini arama sonuçlarında organik sonuçlardan daha yukarılarda gösterdiğine dair tespitlerde bulunulmuştur. Bu tespitler kapsamında Trendyol hakkında idari para cezasına hükmolunmuş ve bu rekabeti bozucu faaliyetlere son vermesi hakkında tedbir kararı verilmiştir.
Kanundaki son değişiklikle getirilen yükümlülük ile birlikte ise Trendyol, 1 Ocak 2024 tarihinden itibaren kendine ait olan Trendyolmilla, Trendyol Man, Trendyol Curve, Trendyol Modest gibi markaları aracı hizmet sağlayıcı rolünü üstlendiği Trendyol platformunda satışa sunamayacaktır. SMS üzerinden ve web sitesinden yaptığı açıklamada da 1 Ocak 2024 itibariyle bu markaları trendyol.com’dan kaldıracağını ve bu markaları başka bir uygulama ve web sitesi üzerinden satışa sunacağını duyurmuştur.
4. SONUÇ
E-ticaret sektörünün son yıllarda hızla büyümesi, aktörlerin artması ve pazar payınının artmasıyla birlikte sektörü regüle eden mevzuatın bu değişimlere uyum sağlamasını zorunlu kılmış ve bu kapsamda kanunda çeşitli değişikliklerle yeni yükümlülükler getirilmiş ve yeni bir yönetmelik yayımlanmıştır.
Aracı hizmet sağlayıcılarının sahip oldukları platformlar üzerinde kendi markalarına ait ürünleri satması çeşitli rekabet endişelerine yol açmış ve bu konuda aracı hizmet sağlayıcılara ürünlerini kendi platformlarında satmama yükümlülüğü getirilmesine sebebiyet vermiştir.
Çok kategorili pazaryerleri arasında hakim durumda olan Trendyol da getirilen yeni yükümlülükler kapsamında kendi markalarını platformdan kaldırmıştır.
Burada dikkat çeken bir diğer husus ise Rekabet Kurumu’nun etki alanıdır. Zira Kurum, 2018 yılından beri globalde de olduğu gibi e-ticaret sektörünü incelemeye almış ve burada rekabet kaygılarının giderilmesi için mevzuat oluşturulmasını talep etmiş ve istenilen neticeyi elde etmiştir.
Stj. Av. Selin Aytaç
Ocak 2024
Öztürk & Kuru Avukatlık Ortaklığı
KAYNAKLAR
1. Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (ETBİS) 2023 Yılı İlk 6 Ay Verileri
2. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun
3. 7416 Sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
4. 7416 Sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un gerekçesi
5. Rekabet Kurumu’nun E-Pazaryeri Platformları Sektör İncelemesi Nihai Raporu
6. 21-46/669-334 Karar sayılı ve 30.09.2021 tarihli Rekabet Kurulu Kararı