Rekabet Kurulu'nun Meta Kararının İncelenmesi

1. GİRİŞ

Rekabet Kurulu (“Kurul”) 26 Ekim 2022 tarihinde idari para cezası uygulandığını duyurduğu Meta Platforms, Inc. (“Meta”) soruşturmasına ilişkin gerekçeli kararını 11.09.2023 tarihinde internet sitesinde yayımlamıştır.¹

Bu makalenin amacı bu kararı ve rekabet hukukundaki etkilerini incelemektir.

2. KURUL’UN META SORUŞTURMASI

2014 yılında Facebook Inc. (“Facebook”) tarafından satın alınan Whatsapp LLC (“Whatsapp”) kullanıcılarından elde ettiği verileri Meta’nın diğer şirketleri ile paylaşmak için kullanıcılarından izin talep eden ve izin verilmemesi halinde ise 08.02.2021 tarihi itibariyle Whatsapp kullanımının sonlandırılacağını bildiren bir güncelleme yayımlamış ve böylelikle gizlilik politikasında değişikliğe gittiğini duyurmuştur.

Bunun üzerine Kurul, 11.01.2021 tarihli toplantısında Facebook’un Türkiye temsilcisi Madoka Turkey Bilişim Hizmetleri Ltd. Şti, (“Madoka”), Meta, Meta Platforms Ireland Limited (“Meta Ireland”) ile WhatsApp hakkında 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. Maddesini ihlal ettikleri iddiasıyla soruşturma başlattığını ve yine aynı tarihli toplantıda 08.02.2021 tarihinde uygulamaya konulması planlanan güncellemeye ilişkin geçici tedbir kararı aldığını duyurmuştur.

11.03.2021 tarihli Kurul toplantısında soruşturmanın Facebook, Whatsapp, Facebook Ireland Limited (“Facebook Ireland”) ve Madoka’nın sunduğu her bir ürün ve hizmet çerçevesinde Türkiye’de elde ettiği verilerin tüm Facebook grup şirketlerince kullanılmasının 4054 Sayılı Kanun’un (“Kanun”) 6. Maddesini ihlal edip etmediğinin tespitini de sağlayacak şekilde genişletilmesine karar verilmiş ve böylece soruşturma ilgili güncellemenin Kanun’un 6. maddesi uyarınca ihlal yaratıp yaratmadığından çok daha geniş bir kapsama erişmiştir.

Kısaca bu noktaya değinmek gerekirse Kurul’un soruşturmayı bu büyüklükte genişletmesi aslında soruşturma esnasında elde edilen bilgilere göre zaten Facebook ve WhatsApp arasında 2016 yılından beri veri paylaşımının olduğu, bu veri paylaşımının iki şirket arasında kalmadığı, Facebook şirketlerinden herhangi birine de veri paylaşımı yapıldığının anlaşılması ve bu veri paylaşımının rekabet hukuku açısından endişe teşkil etmesi etken olmuştur.

3. KARAR VE KARARIN GEREKÇELERİ

Kurul kararında Facebook tarafından sunulan Facebook, Whatsapp, Messenger ve Instagram’ın faaliyet alanları incelenerek Facebook ve Instagram’ın sosyal ağ hizmetleri, Messenger ve Whatsapp’ın numarasız tüketici iletişim hizmetleri ve Facebook, Messenger ve Instagram’ın çevrimiçi reklamcılık hizmetleri pazarlarında faaliyet yürüttüğü tespiti yapılmıştır.

Kurul pazar belirlemesine devamla Facebook’un ilgili pazarlarda hakim durumda olup olmadığını incelemiş ve bir çok farklı kriter bakımından rakiplerle yapılan karşılaştırmalar neticesinde her üç pazarda da hakim durumda olduğu tespit etmiştir.

Bu belirlemeler ışığında ilgili teşebbüslerin kullanıcılarından aldığı verilerin rekabet hukuku kapsamında incelemesi yapılmış ve Facebook’un kullanıcılarından aldığı verileri diğer hizmetlerinde de kullandığı ve diğer hizmetlerinden gelen verileri de birleştirdiği anlaşılmıştır.

Kurul tarafından ücretsiz sunulan hizmetlerdeki veri girdisinin fiyat gibi değerlendirilebileceği ve bunun orantılılığının ölçülmesindeki zorluklar da tartışılarak tüketiciler üzerinde sömürücü ve dışlayıcı kötüye kullanma etkileri doğurabileceği değerlendirilmiştir. Burada özellikle bilgi asimetrisinin tüketiciler üzerindeki etkisine de değinilmiştir. Ek olarak kullanıcılardan toplanan verilerin dijital çağın yeni para birimi olarak değerlendirebileceği, bu nedenle bir hizmeti kullanıcılarına ücretsiz olarak sunma karşılığında aşırı miktarda veri talep eden teşebbüslerin Kanun’un 6. maddesini ihlal edip etmediklerinin tespitinin aşırı fiyat kriterleri incelenerek yapılabileceği belirtilmiştir.

Kurul tüm bu incelemelerle veri birleştirme işleminin hakim durumu dışlayıcı kötüye kullanma olarak değerlendirmiştir. Buna gerekçe olarak ise rakiplerin Facebook tarafından birleştirilen veri setine eş değer bir veri seti oluşturmasının veya bu veri setine erişimlerinin mümkün olmaması gösterilmiştir. Bu dışlayıcılığın sosyal ağ hizmetleri ve çevrimiçi reklamcılık hizmetleri pazarlarında meydana geldiği, reklam verenlerin bu veri birleştirme eylemi nedeniyle Facebook ve Facebook’un diğer hizmetlerindeki reklam mecralarını daha çok tercih ettiği, rakip sosyal ağ hizmetleri sağlayıcılarının reklam verenlere ulaşmasının zorlaştığı tespitleri yapılmıştır. Bu tespitlerin akabinde ise Facebook’un bu iki sektörde rekabeti sınırladığı ve hakim durumunu kötüye kullandığı belirlenmiştir.

Bu noktada önemle değinmek gerekir ki soruşturmanın başlamasına sebebiyet veren güncellemenin ve güncelleme ile alınan kullanıcı onayının öneminin olmadığı tespiti de kararda yer bulmuştur. Kurul tarafından bir güncelleme duyurusu ile kullanıcılardan veri birleştirme onayı alınsa dahi bunun bir nebze kötüye kullanmanın sömürücü etkilerini giderebileceği fakat hakim durumu dışlayıcı şekilde kötüye kullanmanın böyle bir kullanıcı onayı ile giderilemeyeceği belirtilmiştir.

Tüm bu değerlendirmeler sonucunda Facebook’un veri birleştirme eyleminin Kanun’un 6. Maddesini ihlal ettiği tespiti yapılmış ve Meta Platforms, Inc. (eski unvanı Facebook Inc.), Meta Platforms Ireland Limited (eski unvanı Facebook Ireland Limited), WhatsApp LLC’ye müteselsilen 346.717.193,40-TL idari para cezası verilmiştir.

4. SONUÇ

Kurul kararında sosyal ağ hizmetleri, tüketici iletişim hizmetleri ve çevrimiçi görüntülü reklamcılık hizmetleri pazarlarını incelemiş ve bu alanlarda daha çok soruşturma kapsamında Facebook özelinde olsa da genel olarak tüm teşebbüsler açısından rekabet hukuku endişelerini de belirtmiştir.

Kurul ayrıca veri paylaşımının kişisel verilerin korunmasına ilişkin düzenlemelere de aykırı olabileceği, rekabet hukuku ile veri koruma hukukunun kesişen ve fakat birebir örtüşmeyen bir hukuki inceleme gerektirdiği de belirtilmiştir. Bu belirleme 26.10.2023 tarihinde Rekabet Kurumu ile Kişisel Verileri Koruma Kurumu arasında işbirliği ve bilgi paylaşım protokolü² açısından önemlidir.

Tüm bunların yanında Kurul tarafından 07.04.2023 tarihinde “Çevrimiçi Reklamcılık Sektörü Ön Raporu”³ Kurul’un internet sitesinde yayımlanmış olup nihai raporun da bu yıl içerisinde yayımlanması beklenmektedir. Buradan hareketle Kurul’un bu sektöre ilgisinin arttığı ve bu sektördeki teşebbüslerin faaliyetlerini önümüzdeki dönemde daha çok irdeleyeceği açıktır.

Av. Ahmet Burak KURU & Arb. Av. Ahmet Can ÖZTÜRK
Kasım 2023
Öztürk&Kuru Avukatlık Ortaklığı

KAYNAKÇA

Rekabet Kurumu Başkanlığı, 2021-1-002 dosya, 22-48/706-299 karar sayılı Rekabet Kurulu Kararı

4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun

Rekabet Kurumu Başkanlığı, Çevrimiçi Reklamcılık Sektörü Ön Raporu, Denetim ve Uygulama Dairesi, 07.04.2023

Rekabet Kurulu’nun Meta Kararının İncelenmesi

Bir yanıt yazın Yanıtı iptal et